رول لیبل بخار چیست؟
رول لیبل بخار ( )Steam Indicator Labelیکی از اجزای مهم در فرآیند استریلسازی وسایل پزشکی، دندانپزشکی و جراحی است. این برچسبها به ظاهر سادهاند، اما نقش حیاتی در اطمینان از ایمنی و صحت استریل بودن ابزارها دارند.
رول لیبل بخار درواقع نشانگر شیمیایی کلاس ۱به حساب میآید که حضور در شرایط مناسب بخار و حرارت را تأیید میکند. این لیبلها روی بستهبندی ابزارها یا پکهای استریل چسبانده میشوند تا نشان دهند فرآیند استریل در دمای استاندارد و زمان لازم انجام شده است.
لیبل بخار یه لیبل حساس به حرارت و بخاره که برای کنترل فرآیند استریل وسایل پزشکی در اتوکلاو ( )Autoclaveبه کار میره.
عملکردرول لیبل بخار
روی این لیبل یه ماده شیمیایی حساس چاپ شده که وقتی در معرض دما و بخار اتوکلاو (مثلاً ۱۲۱تا ۱۳۴ درجه سانتیگراد) قرار میگیره، رنگش تغییر میکنه.
🔸 مثلاً ازآبی به قهوهای یا مشکی تبدیل میشه — این تغییر یعنی وسیله در معرض بخار و دمای لازم برای استریل شدن قرار گرفته
**رول لیبل بخار یا همون لیبل نشانگر بخار ( )Steam Indicator Labelیه نوع برچسب مخصوص استریلسازی هست که معمولاً در بیمارستانها، کلینیکها و مراکز دندانپزشکی استفاده میشه.
کاربرد اصلی رول لیبل بخار
– روی بسته های ابزار جراحی یا وسایل دندانپزشکی چسبانده میشن.
– بعد از استریل، پرسنل میتونن با یه نگاه بفهمن کدوم بسته استریل شده و کدوم هنوز باید داخل دستگاه بره.
– بعضی مدلها لیبل چسبدار هستن تا بتونی راحت روی استریلپک یا رول کاغذی بچسبونی.
انواع لیبلهای استریل
** .۱لیبل بخار ( **:)Steam indicator labelبرای دستگاههای اتوکلاو
** .۲لیبل گاز ( **:)EO indicator labelبرای استریل با اتیلن اکساید
** .۳لیبل فورمالدهید یا پلاسما*:* برای روشهای خاصتر
این لیبلها تأیید استریلیزیشن کامل نمیدن، فقط نشون میدن بسته در معرض شرایط استریل قرار گرفته. کنترل واقعی باید با تستهای بیولوژیکی و شیمیایی تکمیلی انجام بشه.
هدف استفاده از لیبل بخار
اصلیترین هدف استفاده از این لیبلها این است که به پرسنل استریل یا کنترل کیفی نشان بدهند **آیا بسته در دستگاه اتوکلاو قرار گرفته یا نه**.
وقتی بسته وارد اتوکلاو میشود، در معرض حرارت (معمولاً ۱۲۱تا ۱۳۴درجه سانتیگراد) و بخار تحت فشار (۱ تا ۲بار فشار) قرار میگیرد. جوهر خاصی که روی لیبل چاپ شده در واکنش به این شرایط،تغییر رنگ میدهد. بهعنوان مثال از آبی به قهوهای یا مشکی تبدیل میشود.
این تغییر رنگ یعنی بسته در معرض بخار و حرارت کافی بوده است.
نحوه عملکرد رول لیبل بخار
درون سطح چاپی لیبل بخار از **مواد شیمیایی حساس به حرارت و رطوبت** استفاده میشود. هنگام قرارگیری در اتوکلاو، مولکولهای این مواد در اثر **افزایش دما و حضور بخار** دچار واکنش میشوند و تغییر رنگ میدهند.
این واکنش فقط در شرایط بخار واقعی (و نه گرمای خشک) رخ میدهد، به همین دلیل بهترین وسیله برای تشخیص قرار گرفتن بسته در شرایط واقعی اتوکلاو محسوب میشود.
دقت رول لیبل بخار چقدر است؟
باید بدونی که لیبل بخار فقط **تأییدکنندهی قرارگیری در شرایط استریلسازی است، نه موفقیت کامل فرآیند.
یعنی:
– این برچسب مشخص میکند بخار و دما به بسته رسیدهاند.
– اما تضمین نمیکند که تمام میکروارگانیسمها نابود شدهاند.
برای کنترل کامل باید از تستهای بیولوژیکی ( )Biological Indicatorsیا نوارهای شیمیایی کلاس بالاتر (کلاس ۴تا )۶هم استفاده شود.
بااینحال، لیبل بخار یکی از دقیقترین نشانگرهای سطح اول محسوب میشود و تقریباً در همه مراکز درمانی جزء الزامات بستهبندی است.
ویژگیهای ظاهری و فنی رول لیبل بخار
– **دارای تغییر رنگ واضح** (مثلاً آبی به قهوهای یا مشکی)
– **چسبندگی مقاوم** حتی در دما و بخار بالا – **مقاومت در برابر پارگی** هنگام برداشتن از بسته – **قابل استفاده برای انواع استریل پک، کاغذ مدیکال، پارچهای و..**.
– **تولید در ابعاد متنوع رول** (معمولاً ۱۰۰۰عددی یا ۵۰۰۰عددی در هر رول)
– چاپ شده با **جوهر غیرسمی و بدون تأثیر روی استریل بودن بسته**
موارد مصرف رایج
.۱بیمارستانها و اتاقهای CSR .۲کلینیکها و مراکز جراحی .۳مطبهای دندانپزشکی .۴کلینیکهای دامپزشکی و مراکز پوست و مو .۵مراکز لیزر و زیبایی
در همهی این محیطها، کنترل اعتبار استریلسازی اهمیت حیاتی دارد و لیبل بخار ابزاری ساده اما حیاتی برای این کار است.
استانداردها و تأییدیه ها
هنگام خرید رول لیبل بخار، حتماً به **استانداردهای بینالمللی** توجه کن.
مهمترین استانداردها در این حوزه عبارتند از:
– ** **:ISO 11140-1استاندارد جهانی برای نشانگرهای استریلیزاسیون
– ** CE Markیا **:FDA Approvalبرای تأیید کیفیت و غیرسمی بودن
– **تاریخ انقضا و شماره سری ساخت** روی رول درج میشود
داشتن این استانداردها یعنی محصول دقیق، ایمن و مورد قبول وزارت بهداشت است.
نکات مهم هنگام خرید رول لیبل بخار
اگر قصد خرید داری، این نکات رو حتماً در نظر بگیر 👇
.۱کیفیت چاپ و تغییر رنگ
تغییر رنگ باید **واضح، سریع و بدون سایه مبهم** باشه. اگر رنگ لیبلها بعد از استریل کامل واضح نباشه، ممکنه نشونگر تقلبی یا کیفیت پایین داشته باشی.
.۲تحمل چسب در دما و بخار
چسب لیبل باید در محیط اتوکلاو (تا حدود ۱۳۴درجه و بخار مرطوب) **از بین نره یا جدا نشه**. چسب ضعیف، باعث میشه لیبل جدا بشه یا شکلش عوض شه.
.۳ماندگاری چاپ بعد از استریل
نوشتار روی لیبل ـ مثل تاریخ، شماره دستگاه یا نام پرسنل ـ نباید بعد از استریل پاک یا کمرنگ بشه.
.۴تطابق با نوع دستگاه
بعضی لیبلها مخصوص بخار طراحیشدن، بعضی برای گاز یا پلاسما. حتماً لیبل بخار را برای **اتوکلاو بخار** تهیه کن نه برای .EO
.۵برند و کشور سازنده
برندهای معتبر مثل ** **PMS ،Sterintech ،Terragene ،M۳و تولیدکنندههای داخلی نظیر **پاکاندیشان یا مهام طب** کیفیت بالایی دارن. برندهای متفرقه ارزانتر هستن اما ممکنه دقت کافی نداشته باشن.
قیمت رول لیبل بخار چقدر است؟
قیمت رول بسته به چند عامل متفاوته: – **تعداد لیبل در هر رول ( ۵۰۰یا ۱۰۰۰عدد*)* – **کشور تولیدکننده (ایران، چین، آلمان و.**).. – **نوع رنگ و چاپ (تکرنگ یا دو ناحیهای*)*
به طور میانگین، رولهای استاندارد ایرانی بین ** ۱۸۰تا ۴۰۰هزار تومان** و برندهای وارداتی معمولاً بین ** ۷۰۰هزار تا ۱.۲میلیون تومان** قیمت دارن.